Sự khác nhau: thành viên là cư trú dân Canada & người nước ngoài?

Câu hỏi: Ở Canada, một doanh nghiệp có 2 thành viên (2 nhà sáng lập hoặc 2 directors). 1 thành viên có quốc tịch Canada & 1 thành viên là người nước ngoài. Thì giấy tờ sổ sách, trách nhiệm pháp lý, lợi ích & quyền hạn sẽ được hưởng & phân chia như thế nào ? Được và mất? Về thuế thì ntn? 

 Việc thành lập một doanh nghiệp (corporation) ở Canada trong đó có 2 nhà sáng lập / giám đốc, một là người Canada (“resident Canadian”) và một là người nước ngoài (“non-resident”) có nhiều khía cạnh pháp lý, trách nhiệm, quyền lợi, và thuế cần cân nhắc. Dưới đây là phân tích + ưu-rủi + khuyến nghị — nhưng lưu ý: đây là thông tin chung; bạn nên tham khảo luật sư doanh nghiệp + kế toán / chuyên gia thuế ở Canada để làm chi tiết theo trường hợp thực tế của bạn.

⸻

Những khía cạnh pháp lý, trách nhiệm & quyền hạn

1. Cơ cấu công ty (corporation)

• Ở Canada, công ty (“corporation”) là thực thể pháp lý riêng biệt — tức là chủ sở hữu (shareholders) thường không chịu trách nhiệm cá nhân cho nợ công ty (limited liability).  

• Công ty điều hành bởi Hội đồng giám đốc (board of directors). Các giám đốc được bầu bởi cổ đông (shareholders).  

• Các giám đốc (resident & non-resident) có bổn phận (fiduciary duty) hành động “trung thực và thành thật, vì lợi ích tốt nhất của công ty”, đồng thời phải dùng sự thận trọng (due care) khi ra quyết định.  

• Nếu có thỏa thuận giữa các cổ đông (unanimous shareholder agreement), các quyền & trách nhiệm của cổ đông/giám đốc có thể được điều chỉnh mạnh mẽ hơn theo thỏa thuận đó.  

2. Yêu cầu về giám đốc người Canada

• Ở nhiều tỉnh và theo luật doanh nghiệp liên bang (CBCA), có yêu cầu ít nhất 25% giám đốc phải là cư dân Canada, hoặc khi số giám đốc nhỏ hơn 4 thì ít nhất 1 người phải là cư dân Canada.  

• Tuy nhiên, một số tỉnh / luật doanh nghiệp tỉnh không còn yêu cầu giám đốc cư dân nữa: ví dụ, Ontario đã loại bỏ yêu cầu cư dân Canada cho giám đốc theo Bill 213.  

• Điều này có nghĩa: nếu công ty của bạn đăng ký ở tỉnh mà không có yêu cầu cư trú, thì giám đốc người nước ngoài có thể chiếm tỉ lệ cao hơn, tùy theo điều lệ công ty.

3. Trách nhiệm cá nhân của giám đốc

• Giám đốc có thể chịu trách nhiệm cá nhân trong một số trường hợp: ví dụ khi không giữ nghĩa vụ thuế (unremitted source deductions – các khoản thuế nhân viên), hoặc các khoản lương nhân viên chưa trả.  

• Công ty thường mua bảo hiểm trách nhiệm (D&O insurance – directors’ & officers’ liability insurance) để bảo vệ giám đốc khỏi một số rủi ro cá nhân.  

• Ngoài ra, theo đạo luật doanh nghiệp, nếu có hành vi “áp bức (oppression)” hoặc hành vi không công bằng với cổ đông nhỏ, giám đốc có thể bị kiện. Ví dụ, vụ Wilson v. Alharayeri cho thấy tòa có thể áp dụng biện pháp trách nhiệm cá nhân nếu quyết định giám đốc được coi là thiệt hại cho quyền lợi cổ đông.  

4. Quyền lợi & phân chia lợi ích

• Quyền lợi (ví dụ chia cổ tức, quyền biểu quyết) phụ thuộc vào cấu trúc cổ phần: nếu hai người sáng lập mỗi người giữ phần cổ phần khác nhau, họ sẽ có quyền biểu quyết & nhận lợi nhuận khác nhau tuỳ theo số lượng và loại cổ phần (common, preferred, v.v).

• Cần xem xét thỏa thuận cổ đông (shareholder agreement) rất kỹ để xác định: ai quyết định chiến lược, khi nào chi trả cổ tức, quyền mua thêm cổ phần, quyền rút vốn, quyền tham gia quản lý, v.v.

⸻

Về thuế

1. Tình trạng cư trú thuế của công ty (residency)

• Nếu công ty được thành lập tại Canada, thì theo luật thuế (Income Tax Act), nó được coi như là “cư dân Canada” (Canadian-resident corporation) nếu “central management and control” (quản lý trung tâm & quyền kiểm soát) thực sự diễn ra ở Canada.  

• Công ty cư trú ở Canada thì phải chịu thuế thu nhập doanh nghiệp (corporate income tax) ở Canada.

2. Thuế đối với cổ đông không cư trú (non-resident shareholder)

• Khi công ty trả cổ tức (dividend) cho cổ đông không cư trú, thường có thuế khấu lưu (withholding tax). Theo LedgerLogic, mức chuẩn là ~ 25%, nhưng tỉ lệ này có thể giảm nếu có hiệp định thuế (tax treaty) giữa Canada và quốc gia của cổ đông.  

• Cổ đông không cư trú cũng cần báo cáo thu nhập này ở nước họ, và có thể sử dụng thuế khấu giữ tại Canada như một khoản thuế đã trả để khấu trừ (tuỳ quốc gia), nếu hiệp định cho phép.

3. Báo cáo tài sản nước ngoài / tài sản chỉ định

• Nếu công ty hoặc giám đốc/cổ đông giữ tài sản nước ngoài thì có thể có các yêu cầu báo cáo. Ví dụ, trong T2 return (bản khai thuế công ty) nếu công ty sở hữu tài sản “specified foreign property” cần dùng Form T1135.  

• Ngoài ra, nếu công ty có chi nhánh hoặc hoạt động quốc tế, có thể bị quy định “permanent establishment (PE)” nếu hoạt động kinh doanh diễn ra ở nhiều quốc gia.  

4. Rủi ro thuế khác

• Có thể có “anti-surplus-stripping rule” (quy định chống tách lợi nhuận) nếu cổ đông là người nước ngoài và rút lợi nhuận theo cách nhất định. Ví dụ, luật thuế Canada có các quy định để tránh cổ đông nước ngoài rút lợi nhuận quá mức mà lợi dụng cơ chế vốn góp (paid-up capital) v.v.  

• Nếu công ty chi trả cho giám đốc không cư trú (ví dụ tiền lương hoặc phí hội đồng), cần xem xét thuế khấu giữ thuế (withholding) vì thanh toán cho non-resident có thể chịu khấu thuế.

⸻

Ưu điểm (có thể) & Rủi ro

Ưu điểm:

• Có giám đốc là người Canada giúp đáp ứng yêu cầu cư trú (nếu cần) để công ty hợp pháp, tuân thủ luật doanh nghiệp.

• Cổ đông người nước ngoài có thể tiếp cận cơ hội đầu tư vào công ty Canada, chia sẻ rủi ro & lợi nhuận.

• Nếu cấu trúc tốt, có thể tận dụng lợi thế thuế quốc tế (qua hiệp định thuế) để tối ưu hóa việc rút lợi nhuận (như cổ tức) mà giảm thuế khấu giữ.

• Công ty Canada nếu cư trú thì có thể tiếp cận các ưu đãi thuế trong nước (tuỳ loại doanh nghiệp, quy mô, lợi nhuận,…).

Rủi ro / mất mát:

• Thuế khấu giữ (withholding) khi trả lợi nhuận cho cổ đông không cư trú nếu không được giảm theo hiệp định thuế.

• Nếu giám đốc không cư trú, có thể gây phức tạp trong quản lý (họ tham gia ít hơn, khó họp thường xuyên, phân chia quyền quyết định).

• Trách nhiệm cá nhân của giám đốc: nếu không làm đúng nghĩa vụ, có thể bị kiện hoặc chịu trách nhiệm cá nhân (như nợ thuế, tiền lương nhân viên).

• Quy định báo cáo tài sản nước ngoài, tài sản công ty quốc tế, chi phí tuân thủ thuế sẽ cao hơn.

• Rủi ro “oppression” nếu một bên giám đốc / cổ đông cảm thấy bị thiệt, dẫn tới tranh chấp pháp lý nếu điều lệ hoặc hợp đồng cổ đông không rõ ràng.

⸻

Khuyến nghị

• Lập thỏa thuận cổ đông (shareholders’ agreement) rất rõ ràng: phân chia quyền bầu giám đốc, quyền quyết định chiến lược, chi trả lợi nhuận, rút vốn,…

• Lập điều lệ công ty (articles of incorporation) chi tiết rõ quyền & trách nhiệm của giám đốc, cách đưa ra quyết định, tần suất họp, quyền biểu quyết.

• Mua bảo hiểm D&O (directors & officers liability insurance) để bảo vệ giám đốc khỏi rủi ro cá nhân.

• Thuê kế toán quốc tế / chuyên gia thuế: để tối ưu cấu trúc thuế, đảm bảo đáp ứng các nghĩa vụ khấu giữ & báo cáo.

• Tìm hiểu hiệp định thuế (tax treaty) giữa Canada và quốc gia của cổ đông / giám đốc nước ngoài — rất quan trọng để tính đúng thuế khấu giữ.

• Xem xét tỉnh bang để đăng ký công ty: vì luật yêu cầu giám đốc cư trú khác nhau theo tỉnh (như Ontario đã thay đổi).